Σ΄ ένα κόσμο χωρίς μαγεία, χωρίς πίστη, χωρίς ελπίδα, χωρίς θεό και μοναδική αλήθεια, σε ένα κόσμο χαώδη και κατακερματισμένο, πώς μπορεί η ιστορία να είναι ή να φαντάζει επική; Ούτε και να καμώνεται μπορεί. Στη νεότητά της η ιστορία υπήρξε επική. Τώρα όμως στην ωριμότητά της δεν μπορεί παρά να είναι ειρωνική, σαρκαστική, σχετικιστική, τραγική. Ίσως οι επικοί τρόποι να ξανακάνουν την εμφάνισή τους στη σκηνή της ιστοριογραφίας όταν φουσκώσουν και πάλι τα πανιά των οραματισμών και το ποτάμι της δικαιοσύνης κυλήσει ορμητικό, όταν οι άνθρωποι πιστέψουν στις δυνάμεις τους και εκφράσουν τη συλλογική σκέψη και δημιουργικότητά τους, όταν κατορθώσουν να λυτρωθούν από το άγος και το άχθος του παρελθόντος, όταν η ουτοπία αρχίσει να θαμποχαράζει.



«Η ιστορία μπορεί να μας βοηθήσει. Μπορεί, επίσης, να είναι πολύ επικίνδυνη. Είναι περισσότερο σώφρον να αντιμετωπίζουμε την ιστορία όχι ως σωρό νεκρών φύλλων ή συλλογή σκονισμένων έργων τέχνης, αλλά ως μικρή λίμνη, μερικές φορές ευεργετική, συχνά θειούχο, που, χωμένη κάτω από το παρόν, διαμορφώνει σιωπηλά τους θεσμούς μας, τον τρόπο που σκεπτόμαστε, το τι μας αρέσει και τι δεν μας αρέσει. Απευθυνόμαστε σε αυτήν [....] για επιβεβαίωση, για να πάρουμε μαθήματα και πληροφορίες. Η επιβεβαίωση, είτε πρόκειται για προσδιορισμό της ταυτότητας ομάδων, για αιτήματα ή για δικαίωση, σχεδόν πάντοτε προκύπτει από τη χρήση του παρελθόντος. [...] Το παρελθόν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σχεδόν για όλα τα πράγματα που θέλουμε να κάνουμε στο παρόν. Κάνουμε κακή χρήση του όταν δημιουργούμε ψέματα για το παρελθόν ή γράφουμε την ιστορία με τρόπο που να παρουσιάζεται μόνο η δική μας άποψη».

Margaret Macmillan, Χρήση και κατάχρηση της ιστορίας, μετάφραση Μίνα Καρδαμίτσα – Ψυχογιού, Ινστιτούτο του Βιβλίου – Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα 2012, 11 [πρώτη έκδοση στην αγγλική γλώσσα 2009]


«Σ’ έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητες η ιστοριογραφία μπορεί να κινηθεί προς απρόβλεπτες κατευθύνσεις». Georg Iggers.


«Προχωρήστε και να ξέρετε ότι σ’ ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον θα ανοίξουν και πάλι οι πλατιοί δρόμοι μέσα από τους οποίους θα βαδίσει ο ελεύθερος άνθρωπος για να χτίσει μια καλύτερη κοινωνία». Σαλβαδόρ Αλιέντε.


«Ο θάνατος ταιριάζει στα μουσεία. Σε όλα τα μουσεία, όχι μόνο σ’ ένα Μουσείο Πολέμου. Κάθε έκθεση –πίνακες, γλυπτά, αντικείμενα, μηχανήματα- είναι μια νεκρή φύση και οι άνθρωποι που συνωστίζονται στις αίθουσες, γεμίζοντάς τες και αδειάζοντάς τες σαν σκιές, εξασκούνται στη μελλοντική οριστική διαμονή τους στο μεγάλο Μουσείο της ανθρωπότητας, του κόσμου, όπου ο καθένας είναι μια νεκρή φύση. Πρόσωπα σαν φρούτα που κόπηκαν από το δέντρο και τοποθετήθηκαν γερτά πάνω σ’ ένα πιάτο».

Κλαούντιο Μάγκρις, Υπόθεση αρχείου, μετάφραση-σημειώσεις Άννα Παπασταύρου, Καστανιώτη, Αθήνα 2017, 10


Τρίτη, 28 Αυγούστου 2012

Παρουσίαση βιβλίου για το Ολοκαύτωμα εκδόσεων Ταξιδευτής


Στο μυθιστόρημά του Αούστερλιτς που κυκλοφόρησε πρόσφατα στην ελληνική γλώσσα, ο μεγάλος γερμανός συγγραφέας και φιλόλογος W. S. Sebald, μιλώντας εξ ονόματος του ήρωά του, γράφει:
«Η άβυσσος όπου δεν φτάνουν οι αχτίδες του ήλιου ήταν η εικόνα που είχε για το βυθισμένο παρελθόν της οικογένειας και του λαού του, το οποίο, όπως ήξερε, δεν γινόταν να το ανασύρεις πια από εκεί κάτω» (σελίδα 300).
Ε λοιπόν –και ας μου συγχωρεθεί, παρακαλώ, η συγκαλυμμένη μεγαλαυχία και το οξύμωρον του σχήματος – εμείς, η συγγραφική ομάδα, με τις μικρές μας δυνάμεις, ένα κομμάτι αυτού του τραυματικού, του οδυνηρού και τεχνηέντως αποσιωπημένου παρελθόντος θελήσαμε να ανασύρουμε από το σκοτάδι της λήθης.
Το ανασύραμε γιατί, παρά τις αντιστάσεις που συναντήσαμε και τις προσωπικές προσβολές του «καθημερινού εθνικιστικού» και του καθωσπρέπει ρατσιστικού λόγου που εκτοξεύτηκε επιλεκτικά σε βάρος μας (ενός λόγου που φωλιάζει μεταξύ άλλων και εκεί ακριβώς όπου δεν θα έπρεπε, δηλαδή στο πανεπιστήμιο και το σχολείο), εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι πρωταρχικός σκοπός της ιστορικής παιδείας είναι η κριτική εγρήγορση, τα αναστοχαστικά αντανακλαστικά και η επώδυνη νοητική, ψυχική και συναισθηματική διεργασία που καθιστούν δυνατή τη διαμόρφωση ιστορικής σκέψης και συνείδησης.
Το ανασύραμε γιατί θεωρούμε ότι ο αγώνας εναντίον της ιδεολογικοποιημένης λήθης ή της ένοχης σιωπής, η ανέλκυση των «πληθυντικών φωνών» από το πηγάδι της Ιστορίας, είναι μια πράξη απόδοσης ιστορικής δικαιοσύνης στους βασανισμένους, τους κατατρεγμένους, τους σιωπηλούς και τους νικημένους του παρελθόντος. Μια πράξη λύτρωσης από το άγος του άδικα χυμένου αίματος, της βίαια ματαιωμένης ζωής εκατομμυρίων αθώων ανθρώπων.
Το ανασύραμε γιατί πιστεύουμε στη διεύρυνση της ιστορικής θεματολογίας στο σχολείο και στην εισαγωγή προσομοιωμένων διερευνητικών μεθόδων στη μαθησιακή διαδικασία.
Το ανασύραμε γιατί θεωρούμε αναγκαία την επεξεργασία και ανασυγκρότηση του κανόνα της εθνικής ιστορίας και της συλλογικής μνήμης, την εκ των πραγμάτων επώδυνη διερεύνηση των τραυματικών και επίμαχων ιστορικών γεγονότων, την ιστορικοποίηση και ανασκευή των ίδιων των ιστορικών μύθων, σε συνάρτηση πάντοτε με την κατανόηση της ιδιαίτερης φύσης, των κοινωνικών λειτουργιών και των χωροχρονικών συμφραζομένων κάθε ιστορικής ανακατασκευής του παρελθόντος.
Με λίγα λόγια, για μας η ακώλυτη πρόσβαση στην ιστορική γνώση, ο εκδημοκρατισμός της ιστορικής κουλτούρας και η συγκρότηση αυτόφωτης και κριτικής ιστορικής σκέψης και συνείδησης αποτελούν δημόσιο αγαθό, αλλά και ουσιώδες συστατικό της ιδιότητας του πολίτη. Κατά συνέπεια, με την έννοια αυτή, συνιστούν και θεμελιώδες γνώρισμα της δημοκρατίας, όχι μόνο ως τρόπου διακυβέρνησης, αλλά κυρίως ως τρόπου ζωής.
Είναι ευνόητο ότι για τη συγγραφική ομάδα η επίδικη στις μέρες μας σχολική ιστοριογραφία δεν μπορεί και δεν πρέπει να εξαντλείται σε αδιέξοδους συμβολικούς πολέμους για την καταδίκη ή την υπεράσπιση δαιμονοποιημένων ή εξιδανικευμένων σχολικών εγχειριδίων. Ο ιστορικά αναγκαίος εκδημοκρατισμός της ιστορικής κουλτούρας και η συμπόρευση της σχολικής ιστορίας με την ακαδημαϊκή, σύμφωνα άλλωστε με τα τεκταινόμενα στον υπόλοιπο Δυτικό κόσμο, απαιτούν τη χάραξη νέων δρόμων ιστορικής μάθησης· απαιτούν, πρώτα απ’ όλα, την αυτεπίγνωση της ελληνικής κοινωνίας, την άμβλυνση των φοβικών και ναρκισσιστικών της συνδρόμων, τη διεύρυνση των οριζόντων εκπαιδευτικών και μαθητών· απαιτούν επίσης την αποδοχή της ύπαρξης «πληθυντικών παρελθόντων», χωρίς ωστόσο αυτή να συνοδεύεται από την αυτοκτονική τάση του ριζικού αξιολογικού και γνωσιοθεωρητικού σχετικισμού, που καταλήγει στο μηδενισμό, τον κυνισμό και τον πολιτικό αμοραλισμό· απαιτούν, τέλος, την ενεργοποίηση ουτοπικών πρωτοβουλιών στη βάση όμως της ρεαλιστικής και απαισιόδοξης ένδεχομένως ανάγνωσης της τρέχουσας πραγματικότητας.
Αν για κάτι η συγγραφική μας ομάδα αισθάνεται υπερηφάνεια είναι για το γεγονός ότι απέδειξε πως στη σύνολη εκπαιδευτική κοινότητα δεν υπάρχουν και δεν πρέπει να υπάρχουν ασύμβατοι, στεγανοί και αυτοαναφορικοί θεσμοί ή μηχανισμοί, αφού σκοπός όλων μας είναι η συμβολή στην πραγμάτωση του οράματος ενός καλύτερου, δίκαιου και πλουραλιστικού κόσμου. Ενός κόσμου που μπορεί, κατά τη γνώμη μας, να αρχίσει να ενσαρκώνεται στο μικρόκοσμο του σχολείου.
Η ηθική υποστήριξη που μας προσφέρετε με την αποψινή σας παρουσία εδώ, στον ιστορικό και φιλόξενο αυτό χώρο, είναι για μας ο καλός οιωνός, ο ούριος άνεμος, η αρχική ώθηση που αναζητούσαμε για να ταξιδέψει το βιβλίο μας στους φυσικούς του αποδέκτες, τους έλληνες εκπαιδευτικούς. Χωρίς αυτούς τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει.
Σας ευχαριστούμε θερμά.Από τις ευχαριστίες μας βεβαίως δεν μπορεί να λείψει το όνομα του εκδότη μας, του φίλου Κώστα Παπαδόπουλου, που μας εξασφάλισε τις συνθήκες για την ομαλή απογείωση και το καλό ταξίδι... Ταξιδευτής γαρ.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου